Umiędzynarodowienie nauki i szkolnictwa wyższego nie zaczyna się od samej mobilności, rekrutacji zagranicznych studentów ani udziału w międzynarodowych projektach. Zaczyna się wcześniej - od decyzji, że Polska potrzebuje spójnej, długofalowej polityki w tym obszarze.
Strategia Zrównoważonego Umiędzynarodowienia Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Polsce do 2035 roku powstaje po to, aby wyznaczyć wspólny kierunek dla uczelni, instytutów badawczych, administracji publicznej i instytucji wspierających rozwój nauki. Jej celem jest wzmocnienie międzynarodowej pozycji polskiej nauki, zwiększenie atrakcyjności polskich uczelni i instytutów oraz lepsze wykorzystanie współpracy międzynarodowej w rozwoju kraju.
Dokument ma pomóc przejść od działań rozproszonych do bardziej spójnego systemu. Umiędzynarodowienie nie jest dziś dodatkiem do działalności uczelni i instytutów. Jest częścią jakości kształcenia, rozwoju badań, mobilności akademickiej, współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym i obecności Polski w międzynarodowym obiegu wiedzy.
Od potrzeby do strategii
Decyzja o przygotowaniu krajowego dokumentu poświęconego umiędzynarodowieniu polskiej nauki i szkolnictwa wyższego zapadła w 2023 roku. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wskazało Narodową Agencję Wymiany Akademickiej jako koordynatora prac.
Prace nad strategią rozpoczęły się 31 stycznia 2024 roku. Od początku założenie było jasne: dokument nie może powstać za zamkniętymi drzwiami. Musi wynikać z rozmów ze środowiskiem akademickim i naukowym, z doświadczeń instytucji, które na co dzień prowadzą współpracę międzynarodową, oraz z obserwacji zmian zachodzących w Europie i na świecie.
Jak zaznaczył podsekretarz stanu w MNiSW, prof. Andrzej Szeptycki — współpraca międzynarodowa w nauce jest rzeczą niezbędną, a zjawiska, takie jak pandemia COVID-19, wojna rosyjsko-ukraińska, ocieplenie klimatu czy sztuczna inteligencja mają charakter wybitnie transnarodowy i wymagają współpracy międzynarodowej, dlatego potrzebujemy dobrej strategii umiędzynarodowienia nauki.
Ten dokument powie nam, jak dobrze i skutecznie polską naukę umiędzynarodowić. Cieszę się, że do prac nad krajową strategią, którą ma wypracować NAWA w ścisłej współpracy z MNiSW, włączeni zostali także przedstawiciele uczelni, instytutów naukowych i innych podmiotów działających w obszarze nauki i szkolnictwa wyższego – zaznaczył.
W proces tworzenia dokumentu zaangażowano przedstawicielki i przedstawicieli uczelni, instytutów naukowych, administracji publicznej, organizacji eksperckich oraz instytucji wspierających naukę i szkolnictwo wyższe. Ważną rolę odegrały także wizyty studyjne w zagranicznych agencjach i instytucjach zajmujących się wymianą akademicką oraz rozwojem współpracy międzynarodowej.
Strategia budowana w dialogu
Prace nad strategią były prowadzone krok po kroku. Najpierw zdefiniowano najważniejsze wyzwania i obszary wymagające uporządkowania. Następnie rozpoczęto szerokie rozmowy ze środowiskiem akademickim i naukowym. Ich celem było sprawdzenie, jak założenia strategii odpowiadają na realne potrzeby uczelni, instytutów i osób odpowiedzialnych za umiędzynarodowienie w codziennej pracy.
Ważnym elementem tego procesu były Kongresy Umiędzynarodowienia oraz Dni Umiędzynarodowienia organizowane przez NAWA. To właśnie podczas tych wydarzeń dyskusja o strategii wychodziła poza poziom ogólnych założeń i dotykała praktyki: mobilności akademickiej, przyjmowania zagranicznych studentów i naukowców, bezpieczeństwa nauki, wolności akademickiej, polityki migracyjnej, widoczności polskich badań oraz roli współpracy międzynarodowej w rozwoju gospodarczym i społecznym.
Dzięki temu strategia nie jest jedynie dokumentem programowym. Jest zapisem procesu, w którym różne części systemu nauki i szkolnictwa wyższego szukały wspólnego języka oraz wspólnego kierunku działania.
Kongresy Umiędzynarodowienia
Kongresy Umiędzynarodowienia tworzą przestrzeń do rozmowy o najważniejszych kierunkach rozwoju międzynarodowego polskiej nauki i szkolnictwa wyższego.
I Kongres Umiędzynarodowienia odbył się 13–14 maja 2024 roku na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym i był poświęcony wyzwaniom związanym z umiędzynarodowieniem szkolnictwa wyższego. Dyskusje koncentrowały się wokół mobilności akademickiej, atrakcyjności polskich uczelni dla studentów z zagranicy oraz warunków, które pozwalają budować dobre doświadczenie studiowania i pracy naukowej w Polsce.
II Kongres Umiędzynarodowienia odbył się 11–12 września 2024 roku na Uniwersytecie Warszawskim. Jego tematem była nauka w kontekście globalnych wyzwań. Rozmowy dotyczyły m.in. udziału polskich instytucji w międzynarodowych projektach badawczych, widoczności polskiej nauki oraz znaczenia współpracy międzynarodowej dla rozwoju badań.
III Kongres Umiędzynarodowienia, poświęcony dyplomacji naukowej, pogłębił dyskusję o miejscu Polski w międzynarodowym obiegu wiedzy. Ten etap pokazał, że umiędzynarodowienie nie kończy się na współpracy uczelni i instytutów. Łączy się również z polityką zagraniczną, bezpieczeństwem, wizerunkiem państwa oraz budowaniem trwałych relacji eksperckich.
IV Kongres Umiędzynarodowienia odbył się 18–19 maja 2026 roku w Krakowie, a jego gospodarzem była Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica. Wydarzenie zostało poświęcone Strategii Zrównoważonego Umiędzynarodowienia Nauki i Szkolnictwa Wyższego w Polsce do 2035 roku. Był to ważny moment w procesie prac nad dokumentem: okazja do rozmowy o jego aktualnym kształcie, założeniach oraz praktycznym znaczeniu dla instytucji systemu nauki i szkolnictwa wyższego.
Dni Umiędzynarodowienia
Dni Umiędzynarodowienia są częścią procesu konsultacji środowiskowych. Ich zadaniem jest przeniesienie rozmowy o strategii bliżej uczelni, instytutów i lokalnych ekosystemów akademickich.
Spotkania odbywały się w różnych ośrodkach akademickich w Polsce i dotyczyły konkretnych obszarów umiędzynarodowienia: przyjmowania zagranicznych naukowców i doktorantów, rekrutacji studentów z zagranicy, integracji społeczności akademickiej, polityki migracyjnej, szkół doktorskich, publikacji naukowych, otwartej nauki, technologii oraz komunikacji.
Ten format pozwolił zebrać doświadczenia instytucji o różnym profilu, skali i położeniu. Dzięki temu w pracach nad strategią można było uwzględnić nie tylko perspektywę dużych ośrodków akademickich, ale także potrzeby instytucji, które rozwijają umiędzynarodowienie w innych warunkach organizacyjnych i regionalnych.
Co zmieni strategia?
Strategia ma pomóc polskiemu systemowi nauki i szkolnictwa wyższego działać bardziej spójnie w wymiarze międzynarodowym. Chodzi o to, aby umiędzynarodowienie było planowane długofalowo, oparte na danych, powiązane z jakością kształcenia i badań oraz lepiej skoordynowane między instytucjami.
W praktyce oznacza to m.in. większą widoczność polskiej nauki na świecie, rozwój strategicznych partnerstw, lepsze warunki dla mobilności akademickiej, bardziej świadome przyjmowanie studentów i pracowników z zagranicy, wzmacnianie szkół doktorskich oraz skuteczniejsze korzystanie z międzynarodowych programów i sieci współpracy.
Strategia odpowiada także na wyzwania, których nie da się rozwiązać wyłącznie z poziomu pojedynczej uczelni lub instytutu. Dotyczy to m.in. bezpieczeństwa nauki, zmian geopolitycznych, polityki migracyjnej, wolności akademickiej, konkurencji o talenty oraz roli nauki w gospodarce opartej na wiedzy.
Aktualny etap prac
Projekt strategii został przygotowany i przekazany Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Obecnie dokument stanowi podstawę dalszych uzgodnień i rozmów środowiskowych.
Najważniejsze założenie pozostaje niezmienne: strategia ma być użytecznym narzędziem dla polskich uczelni, instytutów badawczych i instytucji systemu nauki. Nie chodzi o dokument, który opisze umiędzynarodowienie z dystansu. Chodzi o ramę, która pomoże planować działania, wyznaczać priorytety, mierzyć efekty i wzmacniać pozycję Polski w globalnym systemie nauki.
Projekt FERS
Prace nad strategią są realizowane w ramach projektu „Strategia umiędzynarodowienia polskiego szkolnictwa wyższego i nauki”, finansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego.
Projekt obejmuje opracowanie, wdrożenie i aktualizację strategii, w tym diagnozę stanu umiędzynarodowienia, określenie celów, kierunków interwencji publicznej, systemu realizacji, monitorowania i ewaluacji. Jego odbiorcami są polskie podmioty szkolnictwa wyższego i nauki oraz interesariusze z ich otoczenia społeczno-gospodarczego.