Po raz pierwszy w tak szerokim gronie spotkali się szefowie najważniejszych instytucji finansujących badania naukowe, innowacje i rozwój technologii w Polsce. Konferencja „Nauka dla społeczeństwa i gospodarki. Finansowanie publiczne badań i innowacji w Polsce” stała się przestrzenią wspólnej rozmowy o kondycji systemu, poziomie finansowania oraz kierunkach jego dalszego rozwoju.
W panelu wzięli udział wysocy rangą przedstawiciele Narodowego Centrum Nauki, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, PFR Ventures oraz dyrektor Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej dr Wojciech Karczewski.
Umiędzynarodowienie i talenty jako fundament konkurencyjności
W swoim wystąpieniu dr Wojciech Karczewski podkreślił, że dyskusja o finansowaniu nauki nie może ograniczać się wyłącznie do wysokości nakładów. Zwrócił uwagę, że choć budżet państwa przeznaczany na rozwój badań jest istotny, skala globalnych inwestycji w nowe technologie pokazuje, jak silna jest dziś międzynarodowa konkurencja.
Wskazał, że jednym z kluczowych warunków budowania trwałej pozycji Polski jest umiędzynarodowienie nauki oraz skuteczne przyciąganie i zatrzymywanie talentów. Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje strategię w tym zakresie poprzez programy mobilnościowe, wsparcie partnerstw międzynarodowych oraz działania promujące polską naukę za granicą.
Szczególne miejsce wśród instrumentów NAWA zajmuje program Polskie Powroty, którego celem jest zachęcanie wybitnych badaczy odnoszących sukcesy w zagranicznych ośrodkach do kontynuowania kariery w Polsce. W ramach programu do kraju powróciło już ponad sto naukowców, którzy osiągnęli znaczące sukcesy za granicą i obecnie rozwijają swoje zespoły badawcze w polskich instytucjach.
Dyrektor NAWA wskazał również na programy wspierające mobilność międzynarodową badaczy, rozwój współpracy między uczelniami oraz wzmacnianie umiędzynarodowienia instytucji akademickich. Podkreślił, że przepływ talentów bezpośrednio przekłada się na jakość badań, produktywność i zdolność do tworzenia innowacji.
Na początku swojego wystąpienia zwrócił także uwagę na niedostateczną reprezentację kobiet w kierownictwie instytucji finansujących naukę, wskazując, że kwestia ta wymaga szerszej refleksji w środowisku oraz systemowych działań.
Finansowanie, zaufanie i efektywność systemu
W trakcie debaty uczestnicy panelu podkreślali, że zwiększanie nakładów na naukę musi iść w parze z budowaniem społecznego zaufania oraz skuteczniejszym komunikowaniem znaczenia badań dla rozwoju kraju. Bez społecznego przekonania o wartości nauki trudno oczekiwać stabilnego wzrostu finansowania.
Dyskusja dotyczyła również efektywności wydatkowania środków publicznych i potrzeby lepszego przekładania wyników badań na konkretne efekty gospodarcze – rozwój firm technologicznych, patenty, licencje i wdrożenia. Wskazywano na konieczność wzmacniania przedsiębiorczości akademickiej oraz współpracy z sektorem prywatnym.
Podkreślano, że krajowy system finansowania obejmuje zróżnicowane, komplementarne instrumenty – od grantów na badania podstawowe, przez programy rozwojowe i strukturalne, po finansowanie inwestycyjne. Spotkanie liderów instytucji stworzyło przestrzeń do rozmowy o większej integracji działań oraz o tym, jak zwiększyć zwrot z publicznych inwestycji w naukę.
Konferencja pokazała, że długofalowa konkurencyjność kraju wymaga nie tylko odpowiednich nakładów finansowych, lecz także spójnej strategii, umiędzynarodowienia, równości szans oraz skutecznego transferu wiedzy do gospodarki.
